Wann d'Mauere vun der Chamber kéinte schwätzen, hätte se eis vill ze erzielen.
De Bau vum Lëtzebuerger Parlament, also vun der Chamber, geet op d'Joer 1858 zeréck. De Palais direkt niewendrun, dee laut Verfassung d'Ausübung vun den offizielle Flichte vum Groussherzog virgesäit, ass dogéint bal 300 Joer méi al a staamt aus de 1570er Joren. Dat selwecht gëllt fir d'Gebaier vis-à-vis vun der Chamber, an deenen haut administrativ Büroe sinn.
Historesch Fotoen an Dokumenter hëllefen eis, e Bild dovun ze kréien, wéi dës Stroossen an der Vergaangenheet ausgesinn hunn. Haut si se dacks voller Liewen, mat Deputéierten, Mataarbechter vun der Verwaltung, Awunner vu Lëtzebuerg an Touristegruppen. Vill Detailer aus der Vergaangenheet sinn awer am Laf vun de Joerhonnerten an de Vergiess geroden.
Fir dës Lücken ze fëllen, hunn Historiker an Archivisten iwwer Jore gefuerscht, fir d'Geschicht vum Gebai besser ze verstoen an der Ëffentlechkeet méi no ze bréngen.
Wéi huet alles ugefaangen? Wat huet sech am Laf vun der Zäit verännert? A wéi eng Geschichte kënnen eis dës Maueren erzielen?
Fir dëse Froen op de Fong ze goen, huet den Dr. Fabio Spirinelli, Chef vum Service fir parlamentaresch Geschicht, RTL Today duerch déi verschidde Gebaier gefouert, déi haut zesummen d'Chamber ausmaachen.
D'Chambersgebai selwer gouf tëscht 1858 an 1860 vum Antoine Hartmann gebaut. Obwuel hien un esou engem bedeitende Projet geschafft huet, war hien am Verglach mat aneren Architekte vu senger Zäit manner bekannt.
D'Architektur vum Gebai ass vum Historismus gepräägt, engem Stil, bei deem verschidden architektonesch Elementer aus ënnerschiddlechen historeschen Epochen zesummebruecht ginn.
"Ier den Hôtel de la Chambre gebaut gouf, stoung hei en anert Gebai, dat Maison Heynen geheescht huet", erkläert den Dr. Fabio Spirinelli. "Et gouf fir administrativ Zwecker benotzt, war awer an engem ganz schlechten Zoustand a praktesch eng Ruin."
Ee vun de Grënn, firwat grad dës Plaz ausgewielt gouf, war ganz pragmatesch: Et gouf deemools net vill aner Méiglechkeeten, déi den Ufuerderunge gerecht gi wieren.
"Wéi d'Gebai gebaut gouf, war Lëtzebuerg nach eng Festungsstad. An dat war warscheinlech eng vun de wéinege Plazen am Stadzentrum, wou et iwwerhaapt méiglech war, en neit Gebai ze bauen."
Direkt nieft der neier Chamber louch den Hôtel de Gouvernement, also den haitege Groussherzogleche Palais.
"Deemools gouf dëst Gebai nach Hôtel des États genannt", ergänzt de Fabio Spirinelli. "Dat louch dorun, datt et d'Chamber vun den Deputéierten an hirer aktueller Form nach net gouf. Et gouf zwar schonn e Parlament, mee dat huet deemools Assemblée des États geheescht."
De Statut vun der Chamber huet sech am Laf vun der Geschicht e puer Mol geännert.
1848 krut d'Institutioun den Numm Chamber vun den Deputéierten. Am Joer 1856 koum et awer zu engem politeschen Ëmbroch: Deemools huet de Groussherzog Wëllem III. duerch e Staatsstreech seng Muecht gestäerkt an d'Chamber gouf nees an Assemblée des États ëmbenannt.
Eréischt 1868, mat der Aféierung vun enger neier Lëtzebuerger Verfassung, goung dës méi autoritär Period op en Enn. D'Parlament krut nees säin Numm Chamber vun den Deputéierten.
Zanterhier waren d'Gebaier Zeie vun déifgräifende politeschen a gesellschaftleche Verännerungen, vun der preisescher Garnisoun iwwer den Éischten an den Zweete Weltkrich, dem Ofbau vun der Festung, bis hin zum digitalen Zäitalter vun haut.
Eng Saach ass allerdéngs iwwer all déi Jore bestoe bliwwen: d'Engelsfiguren op den Diecher vun deenen zwee Gebaier.
"Zanter dem Bau vum Gebai stinn hei Statue vun Engelen, allerdéngs net déi, déi mer haut gesinn.", sou den Dr. Fabio Spirinelli. "Wärend dem Zweete Weltkrich huet ee vun den Engelen eng Kroun gedroen. Déi gouf vun den Däitschen ewechgeholl, well si natierlech keng Symboler vun der nationaler Onofhängegkeet weise wollten."
Am Laf vun der Zäit sinn och d'Hänn vun den Engelsfiguren duerch d'Erosioun verschwonnen. An den 1970er Jore goufe mat Hëllef vu Formen, déi op den Originalstatue baséiert hunn, nei Figuren aus Bëtong hiergestallt. Komplett restauréiert mat Kroun an allem anere goufe si dunn an den 1990er Joren.
Wéi d'Zuel vun de Mataarbechter vun der Chamber ëmmer méi grouss gouf, ass och de Besoin fir méi Plaz komm.
Direkt vis-à-vis vun der Chamber steet déi fréier Maison Richard, déi 1958 en Deel vun der Chamber gouf. Donieft läit déi fréier Maison Printz, an där fréier en Eisebuttek war, an déi 1988 vun der Chamber kaf gouf.
Déi zwee Gebaier bilden haut zesummen ee Gebaikomplex, an deem sech Büroe vun der Verwaltung a Sëtzungsraim fir d'Chamberkommissioune befannen.
An der Géigend louch d'Maison Wilthelm, eng fréier Bank, déi 2010 an de Besëtz vun der Chamber iwwergaangen ass.
"1945 hunn nëmme véier Leit an der Verwaltung geschafft an den 1990er Jore ware mer bei ronn 40 Mataarbechter ukomm. Dat bedeit eng Verzéngfachung a manner wéi engem hallwe Joerhonnert.", seet de Fabio Spirinelli.
Zanter den 2000er Joeren, a besonnesch an de leschten zéng Joer ass dës Entwécklung weidergaangen. Haut zielt d'Chamberverwaltung iwwer 170 Mataarbechter.
Mee net nëmmen d'Zuel vun de Mataarbechter ass gewuess. Och d'Aufgaben, d'Komplexitéit an d'Qualitéit vun der parlamentarescher Aarbecht hu sech weiderentwéckelt.
Dëst huet ënner anerem dozou gefouert, datt nei Servicer an d'Liewe geruff goufen, wéi zum Beispill d'Wëssenschaftlech Unitéit am Joer 2021 an de Service fir parlamentaresch Geschicht am Joer virun der Verëffentlechung vum Artikel.
Och de Plenarsall, an deem d'parlamentaresch Debatte stattfannen, huet sech am Laf vun der Zäit staark verännert.
An den 1880er Jore gouf e gréissere Renovatiounsprojet lancéiert. Dobäi goung et ënner anerem drëm, Problemer mat Fiichtegkeet an de Grëff ze kréien an d'Gebai un déi technologesch Fortschrëtter vun där Zäit unzepassen.
"Géint Enn vum 19. Joerhonnert gouf d'Gebai och un d'Stroumnetz ugeschloss", erkläert den Dr. Fabio Spirinelli.
Eng aner wichteg Verännerung betrëfft d'Aart a Weis, wéi d'parlamentaresch Sëtzunge festgehale ginn.
Fréier souzen d'Stenografen an der Mëtt vum Sall an hunn d'Debatten handschrëftlech oder mat der Schreifmaschinn protokolléiert.
Zanter 1999 gëtt et eng Erweiderung iwwer dem Plenarsall, an där technesch Equipementer fir audiovisuell Opnamen ënnerbruecht sinn.
Eng Saach, déi de meeschte Leit haut kaum opfält, ass eng schmuel Verbindung tëscht dem Groussherzogleche Palais an der Chamber vun den Deputéierten.
"Déi gouf et am Ufank nach net. Dës Verbindung gouf an den 1880er Jore geschaf. Ech ka mer virstellen, datt ee vun de Grënn deemools war, dem Grand-Duc et ze erméiglechen, einfach vun engem Gebai an dat anert ze kommen.", seet de Fabio Spirinelli a weist op d'Verbindung.
"De Grand-Duc sollt deemools ëmmer d'parlamentaresch Sessioun opmaachen. Dofir war och eng speziell Plaz fir hie reservéiert. Mee natierlech huet och dat sech am Laf vun de Joerzéngte verännert."
En aneren Detail, deen een séier kann iwwersinn, ass eppes, wat vu bausse wéi eng Dier ausgesäit, haut awer net méi opgeet.
"Dat ass déi fréier Säitenentrée vun der Chamber. Wann ee se kuckt, kann een nach ëmmer erkennen, datt hei eemol eng Entrée war. Vill Leit ginn all Dag laanscht, ouni dat iwwerhaapt ze bemierken."
Bis an d'1880er Jore gouf dës Entrée nach benotzt. Hannendru war eng Trap, déi op d'Visiteurstribünen an an de Keller vum Gebai gefouert huet.
Wärend der däitscher Besatzung am Zweete Weltkrich huet d'Naziverwaltung zu Lëtzebuerg och Moossname getraff, fir sech géint Loftattacken ze schützen.
"Am Zweete Weltkrich gouf de Plaffong am Keller vun der Chamber verstäerkt an de Keller gouf als eng Zort Schutzraum benotzt", erkläert de Fabio Spirinelli.
Esou Moossname waren deemools näischt Ongewéinleches. Och a villen aneren ëffentleche Verwaltungsgebaier zu Lëtzebuerg goufen änlech Schutzraim ageriicht.
Eppes, wat engem beim Laanschtgoen dogéint direkt an d'A fält, ass d'Glasbréck iwwer där fréierer Säitenentrée.
"Schonn an den 1930er Joere gouf et Pläng, fir eng Bréck ze bauen", erzielt de Fabio Spirinelli.
Hien erkläert, datt dat an der Geschicht vum Gebai dacks de Fall war: Et goufe vill Pläng ausgeschafft, déi awer ni ëmgesat goufen.
"Bis eng Entscheedung hätt kënne geholl ginn, ass de Krich ausgebrach a mir haten déi däitsch Invasioun hei am Land. Dat war och ee vun de Grënn, firwat verschidde Projeten net realiséiert goufen."
Wann d'Bréck schonn an den 1930er Joren gebaut gi wier, hätt se warscheinlech ganz anescht ausgesinn. Vermuttlech wier se aus Stee gebaut ginn.
Déi modern Glasbréck vun haut soll awer méi duerstellen ewéi nëmmen eng elegant architektonesch Konstruktioun: "D'Material vun der Glasbréck symboliséiert d'Transparenz, déi fir d'parlamentaresch Verwaltung wichteg ass, an och d'Iddi vun der Verbindung."
Déif an den Archive vun dëse Gebaier ginn Dokumenter stockéiert, déi all d'parlamentaresch Diskussioune vun 1816 bis haut dokumentéieren.
An dësen Opzeechnungen, genee wéi an de Gebaier selwer, an de politeschen Iddien an Institutiounen, verstoppe sech vill Geschichten, aus deene mir haut nach léiere kënnen.
D'Fuerschung iwwer dës Geschicht ass nach laang net ofgeschloss a geet och haut weider.
"Et ginn nach esou vill Aspekter, déi méi genee erfuerscht musse ginn. Ech mengen, dat ass och ee vun de Grënn, déi eis motivéieren, eis weider intensiv mat der Geschicht vum Parlament ze beschäftegen", erkläert de Fabio Spirinelli.
"Et ass wichteg, datt d'Leit d'Geschicht vun där Institutioun kennen, an déi si hir Vertrieder schécken. Si solle verstoen, wéi zu verschiddene Zäite politesch Entscheedunge getraff goufen."
"Mee et geet och drëm ze verstoen, wéi eng Gefore fir d'Demokratie bestinn a wéi et dozou komme kann, datt se verschwënnt."
Mir wëssen zum Beispill, datt d'Chamber vun den Deputéierten no der däitscher Invasioun am Zweete Weltkrich ofgeschaaft gouf.
D'historesch Fuerschung weist awer och, datt et schonn an den 1930er Jore Spannungen a Bedrounge fir d'Demokratie gouf.
"Aus historescher Siicht ass et dofir ganz wichteg, sech domat auserneenzesetzen an ze verstoen, wéi et dozou komme konnt a wat d'Ursaachen dofir waren, souwäit mir dës iwwerhaapt novollzéie kënnen."
"Dat ass e ganz wichtegen Deel vun eiser Geschicht, vun eiser politescher Geschicht", schléisst den Dr. Fabio Spirinelli of.
Liest hei den Artikel mat Video vum RTL Today:
